Stanowisko Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki Związku Nauczycielstwa Polskiego
wobec założeń reformy szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce

Rada Szkolnictwa Wyższego i Nauki Związku Nauczycielstwa Polskiego wyraża przekonanie, że sfera edukacji na każdym szczeblu winna być we współczesnym świecie dobrem publicznym, którego rozwój oparty na współpracy i współdziałaniu pozostaje podstawowym obowiązkiem społeczeństwa i państwa obok takich dziedzin jak bezpieczeństwo narodowe czy zdrowie publiczne. Dlatego z dużym niepokojem obserwujemy tendencję obecną w wielu krajach - także w Polsce - zmierzającą do przekształcenia edukacji w obszar skomercjalizowanej rywalizacji oddanej w ręce niepublicznych właścicieli. Tendencja ta widoczna także w założeniach reformy opublikowanych przez MNiSzW budzi nasz zdecydowany sprzeciw.

Założenia te opierają się na przekonaniu, że zmiana systemu organizacji polskiej nauki i szkolnictwa wyższego będzie wystarczającym bodźcem do ich rozwoju i doprowadzi do poziomu porównywalnego z krajami Europy Zachodniej. ZNP od dawna twierdzi, że bez znaczącego wzrostu nakładów na te dziedziny wszystkie reformy są z góry skazane na niepowodzenie. Tymczasem dziś ograniczane są nakłady na badania własne i badania statutowe co doprowadzić musi do zaniku zapotrzebowania na osiągnięcia polskiej nauki, a ponadto obniży poziom wykształcenia absolwentów szkół wyższych.

Ogromną wątpliwość budzi w nas zawarta w "Założeniach" możliwość przejmowania publicznych szkół wyższych przez podmioty niepubliczne na drodze tzw. konsolidacji. W dzisiejszej rzeczywistości jednym z najważniejszych problemów politycznych i moralnych jest ścisłe odgraniczanie instytucji publicznych od prywatnych i stworzenie takich ram prawnych, które uniemożliwiłyby pojawienie się nawet podejrzeń o możliwości niejasnych powiązań między nimi. "Założenia" natomiast pozostawiają na tym polu wiele niejasności.

Jednym z zasadniczych wyróżników europejskiego szkolnictwa wyższego od wielu stuleci była jego wewnętrzna i zewnętrzna samorządność wyrażająca się m.in. przewagą ciał kolegialnych nad jednoosobowymi zarządcami. Wzmocnienie pozycji rektora i dziekana kosztem senatu i rady wydziału jest odwrotem od tej organicznej cechy szkół wyższych. ZNP uważa to za krok w niewłaściwym kierunku.

Propozycje kariery zawodowej w nowej postaci - przede wszystkim zasady przeprowadzania habilitacji - uważamy za krok wstecz w stosunku do propozycji z lutego 2008 r. Centralizacja procesu habilitacyjnego i oddanie większej władzy w ręce nominowanych na niejasnych zasadach członków korporacji profesorskiej nie podniesie w naszej opinii poziomu habilitacji, a na pewno ograniczy liczbę osób uzyskujących ten stopień.

Z zadowoleniem natomiast przyjmujemy propozycje zmierzające w kierunku likwidacji nepotyzmu, aczkolwiek niepokoi perspektywa mechanicznego podejścia do tego problemu.

ZNP zawsze opowiadał się za ograniczeniem możliwości konkurencyjnego zatrudniania na wielu uczelniach, dlatego popiera kierunek zmian proponowany w "Założeniach". Jednakże uważamy, że musi się to wiązać ze znacznym wzrostem wynagrodzeń zasadniczych oraz zmianami w polityce zatrudnienia (mianowanie albo umowa o pracę na czas nieokreślony winny być podstawą zatrudniania nauczycieli akademickich), a także z wprowadzeniem stabilnych zasad oceny pracowników oraz szkół wyższych i ich jednostek organizacyjnych.


Warszawa, 03.04.2009 r.